Alle innlegg i kategorien Vegard for nynorsken

Gudmund Skjeldal og "Det nynorske dilemma"

*Skrytekvitre*
I dag har eg mtt ein stor fregangsmann i bruk av nynorsk som fagsprk. I dag (og andre dagar) har mange skuleelevar fr Oslo ftt hyre eit foredrag om fagforfattarskap p Litteraturhuset, med Gudmund Skjeldal.

Skjeldal har skrive fleire fagbker p nynorsk, no sist boka Feber om norsk oljehistorie. Han hadde ein slik powerpointpresentasjon, og d den fyrste overskrifta inneheldt ordet "fagforfatter", klumpa det seg i halsen. "Kva? Skal Gudmund Skjeldal halde foredrag p bokml? Legg han om mlforma nr han er i Oslo? Er han redd han ikkje skal n fram til elevane p nynorsk? :C!!!", men det viste seg at han berre var litt inkonsekvent med akkurat det ordet. Det sto bde forfattar og forfatter elles i presentasjonen, som var p god nynorsk. (Med unntak av ord som "noe"...) Slik ser karen ut:


Foto // Samlaget.

"Det nynorske dilemma"
Du kjenner kanskje til "det nynorske dilemma". Det er knytt mange fordomar og sterke kjensler til denne fantastiske mlforma, og det er mang en ung slamp som har slenge fr seg ei bok eller eit ark og nekta lese p nynorsk. Boka Saman er ein mindre aleine av Anna Gavalda hadde kanskje ndd ut til end fleire i Noreg om ho vart omsett til bokml, nett p grunn av denne refleksen.

Det er rett og slett mange som ikkje vil lese nynorsk, tilsvarande er det mange som ikkje vil trykke nynorsk eller selje nynorsk. Lesarbrev og kronikkar p nynorsk m vere ekstra gode for kome p trykk i avisene, dei store bokklubbene vert kritisert for systematisk ikkje ta inn nynorskbker osv.. Lista er lang. Difor vil nynorksbrukarar nr alltid kome opp i dilemmaet: Skal ein skrive p den mlforma ein skriv best p, eller den mlforma som nr flest?


Skal ein alltid sleppe nynorsken til? Foto // Wikimedia Commons

Kva tenkjer eg?
Eg tenkjer at nynorsk er det sprket eg skriv best p, og difor burde eg alltid skrive nynorsk, med mindre det er eit stort poeng i skrive bokml (til dmes at krkar alltid snakkar bokml). Skal eg skrive fagtekst, skriv eg nynorsk, for ein fagtekst br ein skrive s forsteleg og godt som mogleg - s kva er eigentleg alternativet til skrive p den mlforma som ligg nrmast hjartet mitt? Sjlv om eg ikkje har 100 % styring p nynorsken enno, er det ikkje mogleg skildre kor mykje betre eg skriv p nynorsk enn p bokml.

Eg vel difor alltid skrive nynorsk. Dei som sleng fr seg boka eller arket og ikkje vil lese nynorsk, er jo same kva ikkje i mlgruppa mi (liker eg tru). Dessutan vil det kanskje vere enklare for andre velje skrive nynorsk om dei ser at eg og andre gjer det? Eg vonar og trur det er slik.

Kva tenkjer Gudmund Skjeldal?
Eg mtte sjlvsagt ta ein liten prat med Skjeldal etter foredraget. Han fortalde at han g har opplevd dette dilemmaet. Det er jo ikkje til stikke under stol at det meste av faglitteratur p mange felt er p bokml, men han valde nynorsk av fleire rsaker. For det fyrste er nynorsk "det han kan". Eg forsto det som at han alltid har skrive nynorsk, og d er det ikkje vanskeleg forst at han vel skrive bkene sine p nynorsk. Sjlv om han trudde fleire hadde lese boka (Feber) om ho var p bokml, trur han ikkje den faglege effekten boka har gjeve (og vil gje) hadde vore pverka. Han understreker at han ikkje skriv for tene pengar eller bli bermt.

Kva tenkjer du?
Dette gjeld spesielt nynorskbrukarar. Hadde de skrive nynorsk om de skulle skrive faglitteratur? Hadde de satsa p at dei som er i mlgruppa ikkje kvir seg for lese (nynorks) nynorsk, eller hadde de flgd bokmlsstraumen for n ut til flest mogleg?

Dette vel eg kalle "Det nynorske dilemma". Eg vel alltid nynorsk, men diverre (?) gjer ikkje alle alltid det. Eg tykkjer det er lettare alltid velje nynorsk nr eg ser at Skjeldal og andre g vel skrive p nynorsk i slike "store samanhengar", og eg vonar jo at eg sjlv kan hjelpe andre til tore skrive nynorsk. Alltid.

Kvitter presenterer: Sprjespalte

Velkomen til sprjespalta!
Eg la p kort tid om fr bokml til nynorsk og har vorte eit lykkelegare menneske av det. P oppmoding fr lesar(ar) av denne o' s nynorskorienterte bloggen, har eg no laga ei sprjespalte. I utgangspunktet er denne sprjespalta for sprksprsml osv., for sjlv om eg er uutdanna og eigentleg har srs lite eg skulle ha sagt, er det nokon der ute som har interesse av vite kva eg meiner om bde det eine og det andre som har med sprk gjere. Eg skal likevel ikkje nekte nokon sprje om akkurat kva dei vil, men eg kan ikkje love svare p alt som ikkje har med sprk gjere.

Alle sprsml og alle svar vil eg skrive inn i innlegget her, og om det med tida blir ein del, skal eg setje opp ei oversiktlig liste, slik:

Sprsml om nynorsk
- Kva er best: y eller ? <-- Denne lenkja vil ta deg rett til sprsmlet!
- Sj ut for/til
- "Vestlandske" former

// Kva er best - y eller ?

Sprsml: Kva er best, fyrst eller frst, ynskje eller nskje, personleg likar eg y foran, men eg fryktar det fins fleire "y-ord" (skulle ynskje me kunne ha ekte norske hermeteikn!) som ligg i klammer, kva meiner du/dere?

Svar:
Eg tykkjer stort sett at y-alternativa er dei som ser mest nynorske ut og dei som ser best ut i koselege nynorsktekstar. Men i det siste har eg byrja tvile p om eg skal ynskje eller nskje meg noko, om eg skal skrive fyrst eller frst.

S eg har ikkje bestemt meg for kva eg skal gjere sjlv enno, men eg meiner alts at y-alternativa er mest landsmlaktig. S om ein skriv ljos, so og liknande, ville y-alternativa sett best ut. Meiner no eg. :P

// Sj ut for/til

Sprsml:Eg har ofte lurt p om det er greitt seie: "det er ikkje alltid slik det ser ut for". Skal det ikkje vere "det er ikkje alltid slik det ser ut TIL"?

Hyrer dette ofte, spesielt nr eg ser sport.

Kva meiner du?

Svar: Her har eg ikkje nokon fasit, diverre, men eg er samd med deg i at "ser ut til" verkar mest rett. Eg trur "ser ut for" har andre bruksomrde, men med anna ordstilling. Til dmes "for meg ser dette ut som...", og d er det vel fort gjort at nokon snur p ordstillinga. Men setninga "det er ikkje alltid slik det ser ut for" kan godt vere direkte feil.

Nr du hyrer sport, kan du garantere minst in grammatisk feil eller gal bruk av minst eitt omgrep/uttrykk i kvar einaste setning... Sportsjournalistar er, etter lokalpolitikarar og hgtstande byrkratar, dei verste til bruke "i forhold til" p feil mte.

// "Vestlandske" former hj ein oslogut

Sprsml:
Er det berre eg som lurar p ting eller?

Uansett, s lurte eg p kvifor du vel "vestlandske" former framfor former nrare ditt eige mlfre, t.d ynskjer framfor nskjer eller nsker. Eg trudde dei mange sideformene i nynorsk var laga slik at folk skulle kunne velje det som lg nrast mlfret sitt.

Prver du aktivt skrive s langt unna ditt eige mlfre som mogleg?

Eller er det for sleppe forvirring med bokml?

Svar:(Ja, det er berre du som lurar p ting, frebels. Men det held for meg.)

Eg vil ikkje seie at eg vel "vestlandske" former, men heller typiske nynorskformer. Vi kan jo dele det opp i to: Der eg vel bort klammeformer og der eg vel bort hovudformer.

Nr eg vel bort klammeformer som "noen" og "mye" er det ikkje fordi eg ikkje liker desse orda, dei er jo der i daglegtala mi, men eg er som kjent tilhengjar av ha ei smalast mogleg norm. Sjlvsagt m vi ha noko valfridom i sprket, men ikkje for mykje, og det store talet p klammeformer i nynorsk trur eg er med p gjere nynorsken vanskeleg. Nr klammeformene forsvinn med neste nynorskreform, er eg sikker p at nynorsk vil vere eit enklare og meir oversynleg sprk.

S det at eg vel bort klammeformer som ligg nrare mlfret mitt har ingenting gjere med at eg vil skrive vestlandsk og ikkje austlandsk, men heller at eg vil la variasjonane og mangfaldet hyre talesprket til, s kan skriftsprket heller vere normert.

Ein annan ting er at eg vel mellom hovudformer og endar opp med typiske vestlandske former. Det er jo tillate skrive "nskjer", men eg skriv stort sett "ynskjer". Dette gjev eigentleg ikkje mykje meining, og er berre noko eg gjer av ukjent grunn. Her p Austlandet er det jo -formene som tradisjonelt er vanlegast der folk seier bde det eine og det andre (flytte/fltte, dytte/dtte, spytte/sptt osv), men eg har aldri vore vand med skrive noko anna enn y-formen, sidan det alltid har vore norma. S kanskje vel eg ofte automatisk y-former av gamal vane?

Eg er iallfall open for endre p det, dersom eg finn ut at y-former er for srt.

Ang. det med forvirring med bokml: Det er jo noko i det, men eg tenkjer ikkje s mykje over det medan eg skriv. Eg vil jo i utgangspunktet ha to ulike mlformer, men det er berre nynorsken eg skriv normert. Nr eg skriv bokml, vel eg jo radikale former for gy.

Anonymiteten min fr du aldri!

... den m du ta.

Eg freistar jo vere snn passe anonym. Eg har jo skjnt at det ikkje nyttar vere heilt anonym. Folk som vil, kan enkelt finne ut kven eg er, og folk som kjenner meg fr fr, har ikkje problem med gjette seg til kven eg er. Det er ikkje s mange 18-ringar i Oslo som heiter Vegard, elskar nynorsk og er over gjennomsnittleg glad i Yoshi. Faktisk berre meg som eg veit om.

S anonymiteten min har heller gtt ut p ikkje utlevere meg sjlv. Ikkje poste "outfitbilete", eller "h, sj p meg, eg er s trytt" eller p andre mtar blogge med bilete av meg sjlv, skrive om kvardagen min, tankane mine osv.. For det fyrste har eg ikkje lyst til det, for det andre trur eg ikkje det er interessant. Eg har vore anonym i form av ikkje ha bilete og vere upersonleg. Spr deg sjlv - kor mykje veit du om meg som person etter ha lese bloggen min?

Utfordre anonymiteten
Eg har posta nokre bilete kor eg viser delar av andletet mitt, det er eigentleg mest for spele litt p at eg er s anonym, men at det gr heller drleg med det prosjektet. Men eg skal halde p anonymiteten min, sjlv om han vert litt svekka med tida. Men blogglesar og bloggar Pormodr har no teke dette eit skritt vidare og sydd saman eit bilete av heile andletet mitt, for avslre korleis eg ser ut:



Eg har ikkje heilt ord, men eg skal finne nokon.... For det fyrste er det jo reint imponerande gjort! Dette m ha vore tidkrevjande og slitsamt, og resultatet er jo ikkje s dumt. Eg kan opplyse om at eg ikkje har luggen i ein spiss ned i panna og at eg ikkje ser s trist ut, og eg veit ikkje heilt kva som har skjedd med fingrane mine p biletet, men ja - dette gjev ein peikepinn p korleis eg faktisk ser ut.

Om nokon skulle vere interesserte i det..

Ta til motmle! Ja, DU, ja!!

Katastrofalt Si;D-innlegg
Dagens innlegg i Si;D er eit forferdeleg angrep p eit vakkert og levande sprk! Under overskrifta "La nynorsken d" skriv Sindre Trengereid (17) pstander om at nynorsken vert halde kunstig i live, at det er eit sprk i forfall og kallar det blant anna "halvsprk" og "ruklet".

Kan vi finne oss i at sprket vrt vert omtala p denne mten? Nei! Eg oppmodar alle som les bloggen min til ta til motmle og sende inn motinnlegg, sm som store! Skriv om kor feil han har, at nynorsken lever og har unge brukarar og tilhengjarar over heile landet! Skriv langt, skriv kort, skriv!

Send til dmes ein SMS med kodeord "AFSID" til 1905!

Du kan g trykke her for f opp eit innleggsskjema!

Det gr klart fram av innlegget til Sindre at det han eigentleg vil ha vekk er obligatorisk sideml, og det er p tide f folk til slutte la sidemlsdebatten bli ein arena for slenge dritt om minioritetssprket i landet.

Tips til innlegg:
Her skal vi ta til motmle og vi skal skrive betre enn Sindre Trengereid. Han har f gode argument kome med anna enn prosentar og eventyrmetaforar. Vi m syne ham at vi kan langt betre, at nynorsk er eit levande sprk som vert nytta av mange unge i heile landet, g utanfor Vestlandet. Skriv at vi ikkje vil ha noko fleirtalsdiktatur i Noreg og at vi vil ha to reellt jamstilte sprk og ikkje framhalde undertrykking og diskriminering av nynorsken! Ikkje la slike tullingar mobbe sprket dykkar, ta til motmle og ver sta!

Eg vil gjerne f fram at det faen ikkje er bokmlsfolket det er synd i nr ein ser p nynorskens historie! Sidan 1885 har landsmlet/nynorsken vorte aktivt utestengd fr media og nringsliv, fr skular og fr heile bygder. Det er nynorskbrukarar som har mtta slst for rettane sine, det er nynorskbrukarar som har sttt p krava og mtta kjempe og slst for f lov til bruke ei mlform som er jamstilt med den dominerande. Det er nynorskfolket som er minioriteten og som dagleg vert trkka p og fr drit kasta etter seg. Det er nynorskfolket som alltid har vore den minste og den svakaste parten, men det er vi som har den beste saka og det er vi som har skjnt det.

Vegard for nynorsken #5

Dette har skjedd:
- I Vegard for nynorsken #1 kan du lese om mitt fyrste mte med nynorsken!
- I Vegard for nynorsken #2 kan du lese om korleis eg byrja elske nynorsk p ungdomsskulen, men vart hindra i ha det som hovudml.
- I Vegard for nynorsken #3 kan du lese om kva mtet med nynorsken hadde seie for min dialektsidentitet og korleis austkantdialekta mi sakte forvandla seg til normert bokml p vidaregande
- I Vegard for nynorsken #4 kan du lese om kva som redda meg..
- I Vegard for nynorsken #5 fr du lese om korleis eg la om til nynorsk!

Omleggjingsprosess
D eg tidlegare i r igjen bestemte meg for gjere alvor av leggje om til nynorsk, var det ei av dei strste avgjerdene eg har teke i livet. Eg bestemte meg for ikkje berre bli flink i nynorsk, ikkje berre for byrje skrive nynorsk, eg bestemte meg for bytte ut bokmlet mitt med nynorsk. Nynorsk skulle ikkje berre bli mitt hovudml i skulen, eg skulle gjere nynorsking av meg. Eg skulle bli nynorsk.

Det var ikkje noko eg tenkte srs mykje over. Det berre fall seg heilt naturleg. Slik mtte det jo vere, det var heilt rett for meg gjere det slik, nynorsk var det sprket eg verkeleg ville skrive og tenkje. Det ville hjelpe meg til halde p dialekta mi, det ville gjere at eg skreiv tydelegare og at eg vart meir bevisst p skriftsprket mitt, nynorsken var rett og slett min sprklege identitet, og slik mtte det berre vere, tenkte eg.

Eg byrja p omleggjingsprosessen. For kunne skrive nynorsk, m ein kunne tenkje nynorsk. Den strste feilen ein kan gjere nr ein skriv ein nynorsktekst er fyrst skrive han p bokml og s omsetje. D er ein dmt til feile. Eg forsto spass at nynorsk og bokml var to ulike sprk ein mtte halde kvar for seg. S for bli flink i nynorsk, byrja eg lese mykje p nynorsk. Eg fann fram til bker heime, p skulen, over alt. Eg byrja lre meg tenkje nynorsk, og det var ikkje s lett.


Bokmlskrker utanfor skulen. Foto // meg.

S kom det geniale. Eg byrja skrive nynorsk, kvar einaste dag. Eg skipa til den o' s bermte Yoshi-bloggen og skreiv kvar dag om homofili, oppvekst, nynorsk og ikkje minst om Yoshi. Derfr gjekk ting raskt. Etter berre ein mnad med mykje nynorsklesing og -skriving, kunne eg tenkje nynorsk medan eg skreiv. Det var framleis nokre feil, men eg hadde jo pugga reglane heilt fr ungdomsskulen. Det gjekk seg til.

Eg trur ein kan mle det i mnader og veker, kor lang tid det tok fr eg hadde lagt om fullstendig til nynorsk i hovudet. Sjlv om eg for det meste skreiv bokml p skulen fram til sumaren, var det likevel nynorsken som fall som det naturlege valet. Ved skulestart i r, fekk eg skifta hovudml, fr bokml til nynorsk, og eg byrja skrive nynorsk i alle fag. Responsen har vore utelukkande positiv s langt!

Kor gr vegen vidare?
No har jo Vegard for nynorsken kome fram til notida. Kva skal eg skrive om no? >:C Eg har lyst til skrive meir om homofili og argumentasjon for det. Eg vil "oppdra" lesarane mine i god og overtydande argumentasjon for homofile sine rettar. :D Kan det vere noko?

Vegard for nynorsken #4

Dette har skjedd:
- I Vegard for nynorsken #1 kan du lese om mitt fyrste mte med nynorsken!
- I Vegard for nynorsken #2 kan du lese om korleis eg byrja elske nynorsk p ungdomsskulen, men vart hindra i ha det som hovudml.
- I Vegard for nynorsken #3 kan du lese om kva mtet med nynorsken hadde seie for min dialektsidentitet og korleis austkantdialekta mi sakte forvandla seg til normert bokml p vidaregande
- I Vegard for nynosrken #4 fr du lese om kva som redda meg..

Vegard for nynorsken 4: Redninga

Etter at eg ikkje fekk ha nynorsk som hovudml p ungdomsskulen, gjekk det lang tid fr tanken slo meg igjen. I fyrste p vidaregande gjekk vi utan sidemlsundervisning til etter haustferien, d eg hadde masa p lraren etter ei innlevering. D eg arbeidde med innleveringa, merka eg at nynorsken var p veg vekk. Eit eller anna instinkt sa "NEI", s eg gjekk og prata med lraren. Etter det fekk eg igjen ideen om leggje om til nynorsk, men det var visst vanskeleg f gjort p den skulen g, s eg valde utsetje det. Eg skulle jo same kva byte skule til hausten, for eg likte ikkje det sosiale miljet p skulen s godt, sjlv om det var ein million gongar betre enn ungdomsskulen.

Den sumaren var eg p ein sumarleir, og der hadde Norsk mlungdom vervebod ein av dagane. Alle instinkt i kroppen min sa at eg mtte bli med p det der, s eg vart verva, fekk eit "Kvifor ikkje?"-jakkemerke og var lykkeleg. Mange av venene mine meldte seg g inn, men ingen av dei har lagt om til nynorsk i ettertid...

Han som verva meg gjekk p den skulen eg hadde kome inn p og skulle g p ved skulestart. P den skulen hadde dei eit eige lokallag i mlungdomen, og det var mange der som hadde nynorsk som hovudml.

Tankane om nynorsken var redda, men kva med dialekta?
Eg byrja forbetre nynorsken min litt uti andre klasse. Eg hadde mykje andre ting tenkje p p den tida, s nynorsken var framleis ganske framand for meg, sjlv om eg visste at dette var sprket eg burde skrive. Eg hadde ikkje p den tida tenkt leggje om til nynorsk p fulltid, berre ha det som hovudml p skulen for lre det ordentleg.

Men vere med i Mlungdomen gjorde at eg lrte om nrma meg nynorsken p ein heilt annan mte. No var nynorsk eit levande sprk, eg fekk mte nynorsk bruka av ungdomar p min eigen alder og det forandra synet mitt p nynorsken fr elske det til elske det end meir. Nynorsk var ikkje berre eit gamalt sprk som passa godt med austkantdialekta mi, dialekta til foreldra mine og nasjonalkjensla mi, det var jo eit levande daglegsprk for mange menneske. Eg forsto verkeleg ikkje kvifor dette sprket hadde vorte heldt unna meg s lenge.

Men etter at eg byrja p skule i byen og slutta vere s mykje p austkanten, forsvann ein del av dialekta mi, slik eg har skrive om fr. Eg bruka meir og meir -en-endingar, -et-preteritum, hokjnnsartikkelen forsvann meir og meir, "skarru" vart til "skal du" og slikt. Men etter jul i andre, alts i frstinga av 2009, bestemte eg meg for leggje om. Fullstendig. S vidt eg hugsar byrja eg ikkje for alvor fr mnadsskiftet februar/mars, men det tok berre eit par mnader fr eg var nynorsking p heiltid.

Korleis eg la om til nynorsk fr du lese i Vegard for nynorsken 5.

Vegard for nynorsken #3

Dette er tredje innlegg i serien "Vegard for nynorsken". Du br lese fyrste og andre innlegg fyrst, om du ikkje alt har gjort det.

Nynorsken - ein augeopnar
Dialektsidentiteten str svakt i Oslo. Sjlv om det er enorme skiljer i talemlet her, snakkar dei fleste om ulike dialekter elles i landet p ein heilt annan mte enn dei snakkar om dei ulike mlfra i Oslo. I Oslo er det sosiale skiljer som utgjer hovudskilnadene p dei ulike talemla. Det er "pent" bruke f a-endingar nr ein snakkar, det er pent seie "skal du" og ikkje "skarru", det er pent seie "har ikke" og ikkje "ha'kke" osb..

Tradisjonelt har dette skiljet g vore geografisk og delt Oslo i aust og vest - arbeidarklassa i aust og overklassa i vest. Det geografiske skiljet er mindre viktig, men framleis ikkje uviktig. Det er meir "pent" og forfina ml i vest enn i aust, men no har det velje bort a-endingar osb. vorte ei sosial markering g p austkanten.

Det var nynorsken og sidemlsundervisninga som fekk meg til tenkje over kva for dialekt eg eigentleg snakka. I Oslo snakkar ein gjerne om "bnder som snakker dialekt", som om det ikkje eksisterer dialekter i Oslo. S eg trudde jo lenge at eg "snakka bokml", eller "normert norsk" eller kva ein no skal kalle det. Men d vi byrja med sidemlsundervisning og lrte om sprkhistorie osb., byrja eg tenkje etter kva for dialekt eg eigentleg snakka. For om eg ikkje snakkar dialekt, kva for sprk snakkar eg d?

Utruleg imponerande at eg har ftt framstille bokmlsbrukarar som keisame, ignorante krker i fleire veker no, utan at nokon har reagert. ^^

Eg var styrt av ordlista
Det eg oppdaga d eg byrja professorgjere bokmlet mitt, var at eg absolutt ikkje byde alle orda slik dei sto i ordlista. Eg skilte til dmes ikkje mellom hengte og hang. S eg byrja gjere det. Eg skilte mellom hengte og hang, eg byrja seie "skar" i staden for "skjrte". Om eg var utrygg p korleis ein sa eit ord, slo eg det opp i ordlista.

Verre vart det d eg byrja p vidaregande. P skulen eg gjekk p i fyrste, vart eg berre sendt att og fram d eg ville bytte hovudml. Ingen visste kva ein skulle gjere, kor ein skulle krysse av osb.. Eg gadd ikkje gjere s mykje med det, for eg hadde viktigare ting tenkje p p den tida, s igjen la eg nynorsken p is. No skjedde det fleire ting med dialekta mi. Eg slutta seie "sko'orn" og byrja seie "skolen", eg slutta seie "skvven" og byrja seie "skogen", osb.. Dette ret byrja eg henge med folk fr andre sida av byen, eg var meir i sentrum osb., og dialekta mi forsvann. Men heldigvis, sumaren mellom andre og tredje klasse kom redninga.

Og ho fr du lese om neste gong. :3

Vegard for nynorsken #2

Dette er andre innlegg i serien "Vegard for nynorsken". Du br lese fyrste innlegg for f ein heilskap i det!



Vegard for nynorsken #2 - den fyrste nynorskundervisninga
Eg hugsar den fyrste timen med nynorskundervisning langt betre enn eg hugsar det fyrste mtet med nynorsken. Det aller fyrste vi lrte i timen var seie denne regla:

Ivar Aasen, Ivar Aasen
Gjekk og gjekk og gjekk og gjekk
Samla p ord, nynorsk ord
Slik fekk vi nynorsken


I ttande hadde eg ein liten og st norsklrer, ho fr vere anonym her, men eg kan nemne at ho har skrive og gjeve ut fleire bker. Hurra! Det er i det heile utruleg lite eg hugsar av dei fyrste grammatikktimane, men eg hugsar at vi hadde srs lite sidemlsundervisning i ttande og at dei fleste sto p bar bakke d vi lrte grammatikk i niande. I ttande lrte vi mest at Ivar Aasen gjekk og gjekk og samla ord. Og med dei orda var eg ikkje s redd for nynorsken lenger, for det viste raskt vere noko eg fekk til.


teikne ein fugl som sit er ikkje s lett. Det ser kjempedumt ut. Menmen. Fuglen tenkjer p Oslo-aust-dialekt.

6 i sideml
I niande gjekk eg opp til toppkarakter i norsk sideml. Nynorsken var jo s enkel og lett og konsekvent og frsteleg! Vi bytte norsklrar, og no hadde eg ein ekte nordtrnder til lre meg nynorsk grammatikk omtrent fr scratch, men det var ikkje dumt. I tillegg har mora mi tidlegare vore norsklrar, s eg fekk god hjelp og rettleiing med nynorsken heime. Det var mange negative haldningar til nynorsk i klassa, sidan dei fleste faktisk fekk ein ganske grei karakter, korkje verre eller betre enn i bokml, og halve klassa var dessutan friteke for sidemlsundervisning sidan dei hadde eit anna morsml enn norsk. (Eg m likevel nemne at det var godt over halve klassa som lett kunne ftt fritak, men det var nokre som valde lre nynorsk fordi dei sg nytta i det, og dei fekk gode karakterar!)

Det var i niande eg bestemte meg for fyrste gong. Eg skulle lre meg nynorsk. Sjlv om eg fekk 6, sleit eg meir med nynorsk enn med bokml. Eg hadde rota meg bort i ein professorsjargong krydra med "fine" framandord og kronglete formuleringar. Ideala i bokmlet var Bjrneboe og Bjerke, men det viste seg g hardt utover dialekta mi (no byer eg demonstrativt dialekt som hokjnnsord!) og gjorde det vanskelegare enn naudsynt skrive nynorsk.

Kjepp i nynorskhjulet
Det var ein ting som stansa meg: Eg fekk ikkje ha nynorsk som hovudml. Eg hadde definitivt vore p eit heilt anna stadie i dag om eg hadde ftt ha nynorsk som hovudml p ungdomsskulen, men det fekk eg alts ikkje. Allereie i niande spurde eg kontaktlraren min (som g var norsklraren) om eg kunne ha nynorsk som hovudml, for lre det betre. (Eg greidde ikkje d forklare kva som trekte meg til nynorsken, men noko var det, for det er ikkje kvar dag ein gut p austkanten av Oslo spr om f bytte til nynorsk)

Svaret eg fekk var at eg kunne lre meg nynorsk p anna vis. Om eg skulle ha nynorsk som hovudml, mtte skulen kjpe inn nynorske bker til meg, og for ein skule som gjekk med to millionar i dundrande underskot det ret, var ikkje det noko dei ville. Neinei. Eg fekk vel lre meg nynorsk p anna vis.

Dette sendte nynorsken langt bakover i hovudet mitt. Ein ekte kjepp i nynorskhjulet, eller nynorsksnballen, som hadde byrja rulle. Det stansa. Eg var p god veg mot bli nynorskbrukar, men kva skjedde?

Eg sg aldri nynorsk
I Oslo er det lite nynorsk (heldigvis dukkar det opp butikkar med behagelege mengder nynorsk midt i Oslo og slikt av og til!), s eg sg lite til nynorsken i dei to ra som kom. Slikk forsvann nynorsken for meg og vart borte i to r, medan eg gjekk ei mrkare tid i mte. Ideen om identifisere seg med sprket sitt var blussa opp. Bokmlet mitt var ikkje lenger profesorisk og eg tenkte aldri over at eg faktisk snakka dialekt. Eg tenkte at eg "snakka normert norsk" og at andre folk snakka dialekt.

Det var ein teit tanke! Kvifor lrte vi aldri om dialektsidentitet p barne- og ungdomsskulen? Kvifor fekk vi aldri lre at vi sjlv snakka dialekter og at det ikkje berre var folk p vestlandet som gjorde det? Er det rart mange folk fr Austlandet snakkar om bokml og nynorsk som "norsk og nynorsk"?

Neste gong skriv eg endeleg djuptgande om dialektsidentitet og mangel p sdan i livet mitt! Stikkord for neste innlegg er bokmlsordliste og eksamen. Og kanskje vert det to teikningar og ikkje i.

Vegard for nynorsken #1

Greit, i dag er eg sjuk, s d kan eg endeleg f tid og ro til skrive fyrste innlegg i serien Vegard for nynorsken. Namnet er henta fr eit foredrag p Vend Vinden-konferansen til Norsk mlungdom. Foredraget heitte eigentleg "Vegar for nynorsken", men skifta namn til "Onkel Sigbjrn lrer barna korleis dei skal slst for nynorsken" eller noko, men vi spkte med at eg burde skrive noko som heitte "Vegard for nynorsken" fordi det var artig. Here goes, for bruke eit flott bokmlsuttrykk.

Kva er vel ein innleggsserie utan teikning?

Vegard for nynorsken #1 - tida som bokmlsgut
Sjlv om eg skriv nynorsk i dag og vert skildra som "skiiikkelig nynorsk-freak :D", har eg ei fortid som bokmlsgut. Jepp, heilt sant, eg hadde bokml som hovudml til eg fylte 18. Skulebker p nynorsk har eg ikkje hatt fr no i haust d eg byrja p Vg3, med unnatak av at vi hadde KRL-bker p nynorsk p ungdomsskulen (no heiter det visst RLE, det faget. Eg kjenner meg gamal...)

Men kvifor skal ein gut fr Oslo byte mlform? Til og med Rune Gerhardsen tykte dette var rart d eg prata med han om det, og han kommenterte at det var ein rar/manglande kompatibilitet med dialekta mi. Mange pstr eg "snakkar bokml", men eg pstr sjlv eg snakkar austkantml, som er ein av dialektene Ivar Aasen laga nynorsk av.

No vel, no skal eg skrive litt om kvifor eg skreiv bokml fr byrjinga.

Ikkje noko val
D eg byrja p skulen her i Oslo, var det sjlvsagt at eg skulle skrive bokml. Det var faktisk s sjlvsagt at eg aldri vart spurt, og s vidt eg veit hadde foreldra mine aldri noko reellt val. Det var heller slik at ein mtte mte opp p kontoret til rektor og insistere p at barnet skulle skrive nynorsk om ein ville ha det annleis. Javel. Eg veit ikkje om nokon i parallellklassene som skreiv nynorsk, men det hadde ikkje overraska meg om det var ein eller to, for det er ekstremt mange tilflyttarar i Oslo, g nokon fr nynorskstrk.

Foreldra mine er ikkje fr Oslo, men dei skreiv og skriv bokml. Eg tykkjer dei burde skrive nynorsk sidan dei snakkar nynorksnre dialekter, men det er no s. Eg skreiv alts bokml heile barneskulen, som om det var det naturlege gjere for alle i Oslo. Ingen fortalte meg nokon gong at det var to norske mlformer ein kunne velje mellom. Hadde dei gjort det, hadde eg kanskje lagt om til nynorsk tidlegare.

Fyrste mte med nynorsken
Det tidlegaste minnet eg kan grave fram om nynorsken er fr ein vr p slutten av barneskulen, ante i sjette eller sjuande. Eg snakka med nokre gutar i klassa og parallellklassa om at vi snart skulle byrje p ungdomsskulen. Eg var skuleflink p barneskulen, og hadde ftt med meg at vi skulle f karakterar p ungdomsskulen, og eg ville gjerne ha 6 i alle fag. Dei som hadde storesysken p p ungdomsskulen fortalte at vi mtte skrive stilar og sremne p massevis av sider og at vi hadde prver kvar veke. Eg skalv. Og s fortalte dei at vi mtte lre nynorsk. "Nynorsk, hva er det?". "Veit du ikke det? Det er norsk, bare at man skriver "eg" og "ikkje" og snn. Ingen fr det til, alle stryker eller fr 2 og snn, alle hater det!".


Eg fekk angst for nynorsk etter dette. Var det verkeleg sant at ein mtte lre eit sprk alle hata og ingen fekk til? Kom denne nynorsken til ydeleggje karaktersnittet mitt g? Huff og huff, fy og fy! Eg lrte tenkje at det var meiningslaust lre nynorsk, at det var meiningslaust med to sprk i eit s lite land, eg lrte hate nynorsk, hate Ivar Aasen, hate "eg" og "ikkje".

Eg grudde meg verkeleg til eg skulle byrje p ungdomsskulen og skrive nynorsk..

Flg med vidare! Neste innlegg handlar om nynorskundervisninga p ungdomsskulen og korleis eg byrja oppfatte nynorsken som sprket mitt!
Kan ikkje love at det kjem s ekstremt raskt, men det skal ikkje g for lang tid.

Nyaste kvitter

Nyaste attkvitter


Kategoriar

Mnadleg arkiv

Lenkjeliste

hits