Eit lite nynorskkurs

06.mai.2011, 14:57, 4 har kvitra att

Nokre lesarar ville at eg skulle skrive litt om det eg snakka om p nynorskkurset. Det kan eg sjlvsagt gjere:

St-verb
St-verb er verb som " skjemmast" (skamme seg), " mtast" (treffe kvarandre) og " slst" ( sl kvarandre). St-endinga kan kome av forskjellige, norrne pronomen, dei fleste fr sik, som svarar til dagens seg. Desse verba endar p -s p bokml.

St-verba har st-ending i alle tider og liknar veldig p dei "vanlege" verba dei er konstruert av. Byinga blir s klart lik:

- a-verb: snakkast - snakkast - snakkast - har snakkast (av snakke)
- e-verb: mtast - mtest - mttest - har mtst (av mte)
- j-verb: sprjast - sprst - spurdest - har spurst (av sprje)
- sterkt verb: finnast - finst - fanst - funnest/-ist (av finne)

Lr deg kjenne att eit st-verb nr du ser eit! Merk at alle st-verba har -ast i infinitiv (men ikkje "slst"), elles endar dei p -est, -ast eller -st i presens.

Imponer lraren: Hugs presensform: Vi sest!

Passiv/aktiv
P nynorsk har vi berre passiv i infinitiv, p bokml har vi i infinitiv og presens, og p svensk har vi passiv over heile linja. Passiv endar p -st p nynorsk, men m ikkje forvekslast med st-verba over. Passiv er s seie berre i bruk etter modale hjelpeverb (som dannar futurum, alts med infinitivsforma av verba):
- Oppgva m leverast innan fredag
- Billettane kan hentast i kiosken
- Du vil hugsast for vitsane dine

P nynorsk lagar vi passiv med bli/verte: Fuglane blir mata p onsdagar (bokml: fuglene mates onsdager).

Er du i tvil om det er passiv eller st-verb? Prv skriv om til bli-passiv, d ser du raskt om setninga er passiv eller ikkje:
- Vi snakkast i morgon -> vi blir snakka i morgon (dette blei berre dumt)
- Det jobbast p spreng -> det blir jobba p spreng (denne er i passiv! Men skriv helst kven som jobbar p spreng...)

Viktige krav til konsekvens i formval
Gjer du eit val, s m du halde deg til valet. Det betyr at om du skriv med a-infinitiv, s m infinitiva alltid ende p -a, osv.. Slike val pleier g av seg sjlv p nynorsk, fordi dei som vel dei valfrie formene (som eggieller sovi) er veldig bevisste p det (i motsetning til p bokml, kor endingar p -a, -en, -et og -eneflyg om kvarandre i ei salig rre). Men vi har nokre viktige:
- y eller ? Du som elev treng ikkje halde deg til hovudformene, derfor kan du alltid velje y eller i dei orda som har valfridom. Frst, ssken, btte el. fyrst, sysken, bytte.
- e eller i? Supinum av sterke verb: kome, skrive, sove el. komi, skrivi, sovi
- diftong eller monoftong? Skriv du drm, br du g skrive flomog glmme. Det einaste formelle kravet er til konsekvens i enkeltord, men det ser absolutt best ut med samanhengande val.

Forskjellen p -leg og -ig
Eg argumenterte for halde p -lig som alternativ til -leg fordi det er vanskeleg skilje fr l+-ig, men det var f som likte forslaget. Iallfall:

P nynorsk lagar vi ofte adjektiv og adverb med -leg: kjr + leg = kjrleg, r + leg = rleg. Andre gonger lagar vi dei med -ig: kraft + ig = kraftig, drift + ig = driftig.

Om eit ord sluttar p -l, fr det ofte -ig, og ikkje -leg. Derfor skal det heite forskjellig, jvligog stilig! Fleire ord av denne typen:frivillig, (full-)talig, kjlig, salig, tolig.

Ordtilfang: Kva er lov, kva er greitt?
Det er vanskeleg/umogleg sette ei grense for kva ord ein har lov til bruke i norsk. Ordlistene vil alltid ha litt etterslep: Det er heilt lov bruke ord som chatteog blogge, sjlv om dei ikkje str oppfrt i ordlistene enno. Vi importerer og konstruerer nye ord heile tida, men ordlistene blir ikkje oppgraderte kontinuerleg!

Tidlegare var ein strenge p at ein ikkje fekk bruke ord som ikkje str i ordlista i nynorsk, slik er det heldigvis ikkje lenger. Det er likevel vanleg ikkje bruke ord p an-, be-, -heit, -else, ge- eller liknande suffiks fr dei str i ordlista. Det kan vere vanskeleg hugse kva som er lov, men her er nokre hugsereglar:
- Dersom nynorsk har eit tilsvarande ord utan prefiks (eventuelt med preposisjon), tar ein ikkje opp ord med an- eller be-. (Alts kan ein ta inn beskrivefordi det skil seg fr skrive, men ikkje antal, fordi vi har tal pfr fr.)
- Dersom nynorsk har eit ord med -ing som betyr akkurat det same, tar ein ikkje opp ord med -else: Vi har begynning, s vi treng ikkje begynnelse, men flelseer greitt, for flinger noko heilt anna.
- Ord p -heit kjem ikkje inn dersom vi har ord med -skap, -dom eller -leik fr fr. (Friheitkrasjar med fridom, verkelegheitgr fint, evigheitkrasjar med evigskap, svakheitgr fint, sjlv om vi har veikleikog veikskapfr fr)

Nr det gjeld ord som forelpig ogndvendiger det meste stort sett lov, sjlv om det er mest typisk nynorsk skrive frebels og naudsynleg.

Presens av sterke verb
Til slutttar eg eit punkt kor folk syndar masse, og det gjeld presens av sterke verb. Regelen er at sterke verb ikkje har ending i presens:

finne - finn - fann - har funne/-i

Alle sterke verb kan f -er i presens, men det er klammeform og ser flt ut:

finne - finner - fann - har funne/-i

Absolutt ingen sterke verb kan ha -ar i presens. Eg skrivar bok, ho finnar nokoeller han sugar i fotballer kjempefeil! Skriv du -ar i presens av sterke verb, gr du kjapt ned ein karakter. Og det er ikkje bra.

Om nokon lurer p noko meir, s er det berre sprje! (Men obs: Eg er p landsstyremte i helga, i ei hytte i Nordmarka.)

4 attkvitter

kallenamnslaus

06.mai.2011 kl.21:41

Passiv og -s(t) rotar eg med p bde bokml og nynorsk. Noko skit i grunnen. Elles har nokon teki bort gamle Bokmlsordboka/Nynorskordboka end ein gong, s no m eg rota end meir med dette.
-
Forresten: kvar frer studia neste r?

namnelaus2

07.mai.2011 kl.02:07

-ast-forma av verb (ikkje st-verb) kan vel berre skrivast med hjelpeverb, alts "kunna", "vilja", "skulla" og s bortetter. Funkar fint for meg :)

Hessaren

09.mai.2011 kl.13:12

Gjv introduksjon, men! Evigskap er ikkje god norsk. Det heiter ve etter dlsk ;) Eg trur ogs det blir ei slags bjrneteneste lra elevane om avlysarord som soknar til skriftbiletet i bokml (flelse, begynne). F kjem til hugse at der ikkje finst nokon symmetri her (flelse, begynnelse). Dertil kjem sjansen for at dei tek med seg andre sprklege trekk fr bokmlet, til dmes passiven og mangel p etterstelt pronomen.

Ine S.

16.mai.2011 kl.13:35

Tusen takk, var til stor hjelp! :D

Skriv eit nytt attkvitter!

Nyaste kvitter

Nyaste attkvitter


Kategoriar

Mnadleg arkiv

Lenkjeliste

hits