Tankar om ny nynorskrettskriving

04.feb.2011, 12:53, 19 har kvitra att

OBS: Dette innlegget har eg skrivi med i-supinum, -lig-endingar, klyvd infinitiv og nokre monoftongar til sttte for desse formene (som om det hjelper).

Det gode

Det siste ret har ei nemnd jobba med revidere nynorskrettskrivinga. Mange av vedtaka deira kan eg like, det er f.eks.:

  1. Valfri j: bryggje/brygge, liggje/ligge, tenkje/tenke, blgje/blge
  2. Vekk med noe(n), bare, mye og nokre fleire tilnrmingsformer.
  3. So/s, sommar/sumar, fyrst/frst og hjarta/hjarte er likestilte former.
  4. Blanda bying for verb som like: like - likar - likte - har likt.
  5. Vekk med systemet med hovud- og sideformer.
  6. Valfri inkjekjnnsform av adjektiv p -en: -e/-ent (ope/opent)
  7. Valfri samsvarsbying av svake verb (dei er komne, men dei er dratt)
  8. Byingsmnstra tar - tatt, drar - dratt og lar - latt blir likestilt med dei tradisjonelle.
  9. Ord som bilde ogkors blir med vidare som jamstilte former
  10. Dialekt fr hokjnnsbying
  11. Forfattarskap og liknande ord kan vera inkjekjnn (no berre hankjnn).
  12. Vekedagane skal framleis heite det same.
  13. -st blir eineform (no finnast [-as])
  14. -er i presens av sterke verb gr ut

Det drlege

Eg meiner nemnda har gtt laus p feil valfridom og har hvla vekk noko av den kategoriske valfridomen som har gjort nynorsk til nynorsk og som utgjer ein stor del av den nasjonale appellen. Blant anna har nemnda fjerna ein del av dei typiske austnorske mlmerka. Dette er nokre av vedtaka eg ikkje liker:

  1. I-ml gr ut (dri, soli, husi, tingi)
  2. I-supinum gr ut (skrivi, funni, teki)
  3. Klyvd infinitiv gr ut (vera, tenke, sova, leite)
  4. Adjektivsuffikset -lig gr ut, -leg blir eineform (ikkjeherlig, berre herleg)
  5. Nokre monoftongerte former gr ut: glmme, gjmme, drmme, strmme, flom
  6. Verba ganga og standa gr ut.
  7. Pronomenet dykk kan g bli brukt som subjektsform (dykk m passe dykk)
  8. Honom gr ut.
  9. Skole gr ut, til fordel for skule.
  10. N blir likestilt med no.
  11. Koss blir teki ut.
  12. Nemnda tok ikkje med pronomena dokke(r) - dokke(r)

Det vanskelige her, er at eg aldri har skrivi med i-supinum, klyvd infinitiv, -lig-former eller -monoftongar. Det er fordi eg aldri lrte om det p skolen, og derfor har eg aldri teki desse formene i bruk, og det har vore vanskelig i seinare tid. Men no har eg bestemt meg for at dersom desse formene overlever nemndslukinga, skal eg ta dei i bruk. Kva meiner du om det?

Det eg er usikker p

Nokre av vedtaka veit eg ikkje kva eg skal meine om, men eg vil likevel ta dei med her:

  1. Da og d skal framleis vere likestilte.
  2. Hankjnnsord p -nad kan f -ar, -ane i fleirtal
  3. Regelrett bying av svake hokjnnsord gr ut: ei jenta - jenta - jentor - jentone
  4. Ei rekke former som ikorn, blekksprute og buble gr ut (eg har aldri sett desse i skrift fr)
  5. Tri og vinstre gr ut (for tre og venstre)
  6. Fortidsformer som skyt, fyk og stryk (for skaut, fauk og strauk) er enno ikkje med
  7. Hre og kjre fr ikkje bli med vidare. Dei hyrer p ein mte saman med glmme og gjmme, som eg jo vil halde p, men likevel ikkje.

Som skrivi er eg usikker p kva eg skal meine om dette. Dette er fine former som til dels vil leva vidare utanfor norma.

Prinsipp for normering

Eg har jo normeringsfag p universitetet no og lrer om prinsipp for normering. Sjlv meiner eg alle former som er nokolunde vanlige i skrift br ha livets rett i nynorsk skrift. Det er ikkje rett framgangsmte stryke valfridom i dei store hovuddraga i nynorsk. Det er ikkje i-supinum og klyvd infinitiv som er dei stygge ulvane i nynorskordlista..

Kva meiner du?

19 attkvitter

Marita

04.feb.2011 kl.15:41

Hurra for at "skole" gr ut!

kallenamnslaus

04.feb.2011 kl.16:46

Tri, vinstre, -or/-one, -i i supinum og hokjnn, -a i ubundi form av svake hokjnnsord, -lig, -er i sterke verb, klyvd, langformer (gjeng(er), stend(er) osb.) og honom hyrer heime i nynorsk, meiner eg.

Eg kan ikkje skjna kvifor ingen vil skriva til dmes finner av finna, heller ikkje sidemlselevane. P Sr-Austlandet seier vi jo finner og p store delar av Vestlandet seier dei finne. Eg trur endinga er sett p som typisk for omrdet med kommer i staden for kjem og difor er unorsk/tilnrmingsform, det trudde eg lenge sjlv g, men i dialektene heiter det jo bde kjeme og kjemer. Eg fr gjeva meg sjlv delar av skulda, for eg har ikkje vori flink til nytta denne endinga. Eg fr byrja med det no nr eg skriver dette.

Eg meiner forresten at du kan ta formene du nemner i bruk med ein gong - nemnda verkar til vera heilt trygge p vala sine. Eg er forbanna p 1959-bokmlsnemnda for at dei heilt mot slutten av arbeidet droppa i-supinum. Kanskje hadde ikkje nynorsknemnda d droppa det fr nynorsken no?

Og kvar hyrer Oslo-dialekta heime no? Litt ironisk at hovudstadsdialekta skal verta ei av dialektene med minst stnad i skrift. No fr ingen av mlformene i-supinum og klyvd infinitiv. Bokml har -er i notid, men p andre sida verter ein jo skoten om ein skriver kasta, ei eller likninga. D'kke greit nr'e ska vra snn ...

PS. Innlegget er skrivi ned etter kva eg kom p og eg fann ut undervegs at eg vil ta i bruk fleire av dei undergangsdmde formene i protest. Har ikkje tid til retta p det.

Steinrausi

04.feb.2011 kl.17:24

kallenamnslaus: No er det ikkje sleis at alle ord skal nrme seg talemlet. Visst seier jo mange finne' og kjeme, men i nynorsken skal vi mtast fr landsende til landsende. D er det oftast likast velje mest stutte formi, just som vi etterkvart ofra gjerer (gamal hovudform) for gjer. Aasen meinte at mlet mtte vera slipt nok i kantane til at det vart brukande til dagleg, og dei fleste nynorskingane fylgde opp herne gjenomslipingi ? millom dei Aasmund Vinje. Det er det same som augat vart auga, funnet vart funne/funni og s vidare.

Elles er d'er ikkje nytt at hovudstadsdialekten er meir eller mindre farga av ein unorsk dm. Om nokor rettskriving var nrmare Oslo-dialekten enn dei andre, er det 1917-reformen ? kvar je/eg vart jamstelte. Men eg veit ikkje om eg vil heilt dit att.

Eg trur ikkje vi skal krangle for mykji om einskildformene om det ikkje frer til eit sterkare sprk. presse inn til dmes glmme, nr bruken hev vori altfor svak fr dei som insistera p ho, vil gjera lite for nynorsk skriftkultur. Fortidsformer som skyt, fyk, ryk hev sjlvsagt ingenting gjera i nynorsken. Dei kjem fr pverknad fr bokmlet og hev lite heimel i korkje offisiell eller uoffisiell skriftkultur. At elevane m skrive skaut er ikkje til hinder for nokon.

Nr linn hokjnnsbygjing no fer ut (-or/-one), er kann hende det ein lettare kamp ta. Ho er langt meir utbreidd enn monoftongar, og finst i dei fleste ikkje-austlanske bymlom, fr Troms til Stavanger, Trondheim og Narvik. No som vestlendingane fr skule som eineform, kann vi krevje noko attende. Eg ville elles gtt for pronomenformi de/dokk ? dokk(er). Dykker er allereie bruka som objektform i hgnorsken, og nett som formi fyrr gjekk tapt for for, lyt kann hende dykk forsvinne for dokk.

Elles slr eg eit slag for dativ fleirtal i nynorsken!

Silje

04.feb.2011 kl.19:00

Enig med Marita! Hurra for at "skole" gr ut! :D

Vegard

04.feb.2011 kl.19:04

Marita: Hmm.. Eg synest ikkje det er noko rope hurra for. Om dei frst skulle ha endra noko med "skule/skole", kunne dei ha gitt orda hokjnnsbying. Men valfridom er visst fanden sjlv.

Vegard

04.feb.2011 kl.19:13

kallenamnslaus: -er i presens av sterke verb blir merkeleg ta med vidare. Det er noko veldig f veit at er lov, og eg har aldri sett nokon bruke det bevisst. Ein p nynorsk2011.org meinte at j-lause ord ydela det nynorske skriftbildet. Eg meiner "skriver", "finner" og "kjemer" gjer det same. (Men s meiner jo ikkje eg at j-lause ord gjer det).

Det morosame er jo koss elevar, bde i aust og vest, ikkje berre skriv "finn" sjlv om dei seier "finne(r)", dei skriv g "lev". "Eg lev i Noreg". Det har med tonem gjere, for sterke verb har typisk tonem in i presens (om du tek med -er): skriver, finner, skyter, mens svake verb har tonem to: kaster, dytter, lager. Slik kan ein g sj kva verb som tidlegare har vore sterke, for dei har som regel framleis tonem in i presens: leser, dreper, graver. Men s har du verb som ikkje er sterke, men som likevel finst med tonem in: lever, liker. Det er artig...

Oslo-dialekta hyrer ikkje heime i noka norm no. Vi fr etablere vr eiga norm... Neid. Same kva norm ein skal skrive, m ein svelgje nokre kamelar. Eg er meir enn villig til ofre nokre mlmerke for oppn ei landsfemnande norm. Men ein treng jo ikkje ta i s hardt berre for ha lite valfridom.

Vegard

04.feb.2011 kl.19:22

Steinrausi: Det er vel ikkje snakk om "presse inn" former som "glmme". Dei er der og vi vil ta vare p dei. For min del er det kortare veg fr "meine" til "mene" enn det er fr "glyme" til "glmme".

Nr det gjeld "skyt" og "fyk" osv., s er det noko eg ikkje har tenkt s mykje p fordi det openbart ikkje er nokon som har noko problem med skrive "skaut". Det er heller ikkje noko problem for meg, snn eigentleg. Nr det gjeld utbreiinga av dei, veit eg lite eller ingenting om det, anna enn at det er vanleg p Sr-Austlandet og at det var vanleg i bokml lenge fr det blei offisielt lovleg i 2005. Men eg trur kanskje den ballen har godt av ligge daud.

Det eg er s usikker p nr det gjeld -or/-one er at det er s utruleg lite vanleg i skrift. Det kjem av fleire ting, s klart, men ikkje pga. lite utbreiing.

Det vanskelege med "dokk - dokker" er kva form ein i s fall skal ta med. Mange seier "dokk - dokker", f.eks. foreldra mine, men mange seier g "dokke - dokke", "dokk - dokk", "dokker - dokker" og ikkje minst "dokke - dokke". Sjlv held eg ein knapp p "dokke(r) - dokke(r)" og vil d sjlv g for "dokke - dokker". Det kan bli litt framand i starten, men langt mindre framand enn "de - dykk" er for meg no.

Dativ har eg ingenting seia p.

Vegard

04.feb.2011 kl.19:25

Silje: Hmm, eg ser at symbolkuttinga av tilnrmingsformer gjer seg blant vestlendingane. :P Eg kjem til sakne "skole" og synest det er teit at ei form blir tatt ut av norma for utgjere eit politisk poeng, sjlv om ein heilt fint kan forsvare "skole" utfr mandatet nemnda jobba med. Menmen. skrive "skule" er betre enn skrive "sovet" og "skrevet", og ein m jo svelgje nokre kamelar okke som.

Fr Austfold/stfold?...

04.feb.2011 kl.23:10

Eg har no ei stund brukt klyvd infinitiv og i-supinum i nynorsk sideml. Eg kunne sikkert skrivi mykje rart for f det til passe med mfre mitt, men eg har vald trekkje ut desse to, fordi dei gir sprket mitt ein smak av bakgrunnen min og dimed av identiteten min (eg er i fr Eidsberg i stfold), samstundes som eg fler eg skriv nynorsk p den mten eg likar lesa den; den har enno den fine dikteriske klangen. Eg tykkjer det er trist at klyvd infinitiv og i-supinum forsvinn, fordi eg no ikkje lenger kan gjera sprket meir personleg p ein enkelt mte. Klyvd infinitiv og i-supinum er enkle gjentakande system som ikkje er til hinder for nokon. Det som er vanskeleg og som gjer nynorsken "rar" for meg er finne alle dei "merkelege" orda som passer ein sjlv. Og denne kjensla synest eg burde seie nemda noko, dei burde stramme inn p alle dei ulike mtane skrive einskildsord p, medan det burde vera mykje strre rom for enkle grammatiske system som ikkje er til hinder for nokon, men som kan vera viktige indentitetsmerkjer for dei som nyttar dei.

Silje

05.feb.2011 kl.00:20

Sv; Ja, "sovet" og "skrevet" er ord som ikkje passar inn i nynorsken eg kjenner :)

Det du skreiv til Marita (sann som eg forsto), meinar du at det skal vere lov skrive "skola"? Eller vart det heilt feil? :P

Ps. Eg har megastore problemer med skrive de og dykk, eg har ei stor trang for skrive dokke. Og eg kjem ikkje til forandre p mten eg skrive nynorsk uansett kva slags former som blir tatt vekk eller om det kjem nye... Berre om du lurte :)

Vegard

05.feb.2011 kl.00:55

Silje: Dei passar ikkje inn i nynorsken, nei. Men det eg meinte var at om eg skulle bli gal og tenkje p leggje om til bokml igjen, s er det mange kamelar svelgje der. Som f.eks. "sovet" og "skrevet", som er forferdelege. :P

Ja, eg kjenner s mange som seier "skola"/"skula", og eg synest det burde vere eit alternativ til "skolen"/"skulen". Eg er, som du sikkert har skjnt, tilhengjar av stor genusfridom. Derfor eg blir glad for "dialekta" og "forfattarskapet".

Hm.. S om "dokke" blir lov, s vil du ikkje skrive det heller? Eg kjem neppe til forandre noko eg heller. Angsten eg har for bruke klammeformer vil jo forsvinne, s klart, s eg vil nok lettare velje vekk j-en og svake supinumsformer som "tatt" og "latt". Menmen. Det er bra at du skriv som du vil. Det siste og kanskje aller viktigaste steget p vegen mot ei ny rettskriving er om brukarane aksepterer endringane - er dette noko folk vil ha? Om ikkje, er det ikkje anna rd med det enn g tilbake p endringane og gjere alt p nytt, eventuelt ikkje gjere noko. Det finst jo dei som meiner at nynorsken ikkje treng bli reformert. :P

Silje

06.feb.2011 kl.01:29

Sv; ja, forsto det no :)

Om "dokke" blir lov s skal eg bruke det (nesten s mykje at det blir oppbrukt) ihjel! :P

Angsten for klammeformer burde egentlig ikkje vere der. Her eg bur brukar berre dei som bur de j-en i orda. (dei som snakka breidast) :)

Nynorsken treng bli reformert litt, men kanskje ikkje s drastisk. Kjem ikkje p noko dme no, men nokre av klammeformene er nok i mitt vokabular... Sia -lig gr ut , har eg eit problem!

kallenamnslaus

06.feb.2011 kl.22:00

Greit, eg ser at -er i sterke verb ikkje gr bra. D fr eg jo verter og gjerer og snn. Eg syntest berre at dette klippet var s morosamt: http://folk.uio.no/arnet/1400-tal.wmv (tekstutgve: http://folk.uio.no/arnet/sprakstrid.htm) Om den dialekta hadde levd i dag, hadde det vori favorittdialekta mi.

Johanne

07.feb.2011 kl.11:59

Som sunnmring er eg glad for det meste med den fresltte nynorskreforma, sjlv om det til dels gr p bekostning (kan ein skrive det p nynorsk eigentleg?) av valfridom. Glad for det meste med reforma eigentleg, spesielt det med skule m eg vere einig med Marita med, toppers! Litt dumt med n/no, men oslofolka m no ha noko, haha :p Kva var forslaget ditt med ha "skule" som hokjnnsform - "ei skule"? Hyrest heilt rart og (unnskyld uttrykket) totalt feil ut for meg, eller seier de kanskje "ei skole" i Oslo??? *forvirra*

Eg har ein teori nr det gjeld den minka valfridomen i nynorsk. Nr folk frst fr lrt seg reglane trur eg det blir vanskelegare blande, no er det jo ofte slik at dei som har bokml til hovudml og skal skrive nynorsk lett tenkjer "ja, men skole/e.lign er jo lov, d m jo rlighet/e.lign. ogs vere lov?" Nr det blir frre ting velje mellom blir det lettare velje rett ord sjlv om ein har f kunnskapar, det er i alle fall mi meining. I tillegg blir det vanskelegare for folk bli forvirra fordi det er eit meir tydeleg skille mellom mlformene.

Vegard

07.feb.2011 kl.14:28

Silje: Hehe, det er bra! Eg heiar p "dokke(r)".

Nei, eg veit jo eigentleg det, men eg har det fr ungdomsskolen, d eg skreiv heilt utan klammeformer. Det gjer eg nesten no g, og derfor skriv eg kanskje litt rart nokre gonger.

Eg er einig i at nynorsken treng bli reformert, men i frste omgang for f vekk samnorsken og tilnrmingsformer som forkludrar systemet og berre er der av tilnrmingsomsyn. Eg nskjer ta vare p "-lig", det er berre kjekt.

Vegard

07.feb.2011 kl.14:36

kallenamnslaus: Det er sikkert talemlsgrunnlag til ta inn "-er" i sterke verb, men det er nskt av f. Langt fleire nsker det vekk. -er i sterke verb er vanleg i mange dialekter, g p Vestlandet, men det blir eit kapittel for seg korfor "ingen" vil ha det inn i nynorsk. :P

Vegard

07.feb.2011 kl.14:48

Johanne: Det er mykje bra i norma (no/n er ikkje ein del av det), alts. Vi seier nok "skolen" (ofte uttala "sko-orn" med retrofleks rn). Forslaget om "skula" er fordi det er mange som har "skule", bde med u- og o-uttale, som hokjnnsord, f.eks. utafor Krager, kor eg hyrde det frste gongen: "skola". Google "skula"/"skola" og sj kva du finn, hehe.

Det blir kanskje lettare lre nynorsk no. Det ser ut til at nynorsknorma er laga dels for gjere sidemlsstilane enklast mogleg for bokmlselevane, og det liker eg ikkje. Det at nemnda nsker lage eit kraftigare skilje mellom nynorsk og bokml er vel og bra, men ein kan fint halde p bde i-supinum og klyvd infinitiv og likevel halde seg langt unna bokml. Det eg er redd denne reforma gjer, er fjerne appellen nynorsk har hatt til nordmenn med desse typiske, austnorske mlmerka. At vi har ftt lov til skrive "skrivi", "glmme" og "herlig" s lenge, gjer det vanskeleg akseptere at vi ikkje fr skrive det lenger.

("Bekostning" str ikkje i ordlista, men eit typisk nynorsk alternativ er "p kostnad av".)

Steinrausi

07.feb.2011 kl.17:45

Det heiter ei(n) skole ? skola (ev. sko'rn) i Trondheim i minsto. Der heiter det au ein bil ? bila, s det er eit mnster innad i mlfret. Opphavleg er det restar t dativ, trur eg.

Elles er eg sers ngd med frsegnet t Studentmllaget i Oschlo: http://www.nynorsk2011.org/2011/02/frasegn-fra-arsm%C3%B8tet-i-studentmallaget-i-oslo-%E2%80%93-merknad-til-framlegget-til-ny-rettskriving/ . Hgfrekvensordi m vera faste, ikkje fullt likes dei sme. Dei sme, rike formene er ikkje til hinder i korkje lringi eller praktisk bruk av nynorsken. Det finst likare heimel for stend, gjeng enn muleg av nett denne grunnen.

Det vart langt lettare om vi vog nynorsken mot fleire gjve dialektar, til dmes midlandmli. Det vil vera til gangs for dei tradisjonelle norske og lra folket rynleg dlskt.

kallenamnslaus

07.feb.2011 kl.22:05

Eg elskar midlandsml! Ja! til meir av det i nynorsken :)

Skriv eit nytt attkvitter!

Nyaste kvitter

Nyaste attkvitter


Kategoriar

Mnadleg arkiv

Lenkjeliste

hits