Tankar om ny nynorskrettskriving

04.feb.2011, 12:53, 19 har kvitra att

OBS: Dette innlegget har eg skrivi med i-supinum, -lig-endingar, kløyvd infinitiv og nokre monoftongar til støtte for desse formene (som om det hjelper).

Det gode

Det siste året har ei nemnd jobba med å revidere nynorskrettskrivinga. Mange av vedtaka deira kan eg like, det er f.eks.:

  1. Valfri j: bryggje/brygge, liggje/ligge, tenkje/tenke, bølgje/bølge
  2. Vekk med noe(n), bare, mye og nokre fleire tilnærmingsformer.
  3. So/så, sommar/sumar, fyrst/først og hjarta/hjarte er likestilte former.
  4. Blanda bøying for verb som like: like - likar - likte - har likt.
  5. Vekk med systemet med hovud- og sideformer.
  6. Valfri inkjekjønnsform av adjektiv på -en: -e/-ent (ope/opent)
  7. Valfri samsvarsbøying av svake verb (dei er komne, men dei er dratt)
  8. Bøyingsmønstra tar - tatt, drar - dratt og lar - latt blir likestilt med dei tradisjonelle.
  9. Ord som bilde og kors blir med vidare som jamstilte former
  10. Dialekt får hokjønnsbøying
  11. Forfattarskap og liknande ord kan vera inkjekjønn (no berre hankjønn).
  12. Vekedagane skal framleis heite det same.
  13. -st blir eineform (no finnast [-as])
  14. -er i presens av sterke verb går ut

Det dårlege

Eg meiner nemnda har gått laus på feil valfridom og har høvla vekk noko av den kategoriske valfridomen som har gjort nynorsk til nynorsk og som utgjer ein stor del av den nasjonale appellen. Blant anna har nemnda fjerna ein del av dei typiske austnorske målmerka. Dette er nokre av vedtaka eg ikkje liker:

  1. I-mål går ut (døri, soli, husi, tingi)
  2. I-supinum går ut (skrivi, funni, teki)
  3. Kløyvd infinitiv går ut (vera, tenke, sova, leite)
  4. Adjektivsuffikset -lig går ut, -leg blir eineform (ikkje herlig, berre herleg)
  5. Nokre monoftongerte former går ut: glømme, gjømme, drømme, strømme, flom
  6. Verba ganga og standa går ut.
  7. Pronomenet dykk kan òg bli brukt som subjektsform (dykk må passe dykk)
  8. Honom går ut.
  9. Skole går ut, til fordel for skule.
  10. blir likestilt med no.
  11. Koss blir teki ut.
  12. Nemnda tok ikkje med pronomena dokke(r) - dokke(r)

Det vanskelige her, er at eg aldri har skrivi med i-supinum, kløyvd infinitiv, -lig-former eller ø-monoftongar. Det er fordi eg aldri lærte om det på skolen, og derfor har eg aldri teki desse formene i bruk, og det har vore vanskelig i seinare tid. Men no har eg bestemt meg for at dersom desse formene overlever nemndslukinga, skal eg ta dei i bruk. Kva meiner du om det?

Det eg er usikker på

Nokre av vedtaka veit eg ikkje kva eg skal meine om, men eg vil likevel ta dei med her:

  1. Da og skal framleis vere likestilte.
  2. Hankjønnsord på -nad kan få -ar, -ane i fleirtal
  3. Regelrett bøying av svake hokjønnsord går ut: ei jenta - jenta - jentor - jentone
  4. Ei rekke former som ikorn, blekksprute og buble går ut (eg har aldri sett desse i skrift før)
  5. Tri og vinstre går ut (for tre og venstre)
  6. Fortidsformer som skøyt, føyk og strøyk (for skaut, fauk og strauk) er enno ikkje med
  7. Høre og kjøre får ikkje bli med vidare. Dei høyrer på ein måte saman med glømme og gjømme, som eg jo vil halde på, men likevel ikkje.

Som skrivi er eg usikker på kva eg skal meine om dette. Dette er fine former som til dels vil leva vidare utanfor norma.

Prinsipp for normering

Eg har jo normeringsfag på universitetet no og lærer om prinsipp for normering. Sjølv meiner eg alle former som er nokolunde vanlige i skrift bør ha livets rett i nynorsk skrift. Det er ikkje rett framgangsmåte å stryke valfridom i dei store hovuddraga i nynorsk. Det er ikkje i-supinum og kløyvd infinitiv som er dei stygge ulvane i nynorskordlista..

Kva meiner du?

19 attkvitter

Marita

04.feb.2011 kl.15:41

Hurra for at "skole" går ut!

kallenamnslaus

04.feb.2011 kl.16:46

Tri, vinstre, -or/-one, -i i supinum og hokjønn, -a i ubundi form av svake hokjønnsord, -lig, -er i sterke verb, kløyvd, langformer (gjeng(er), stend(er) osb.) og honom høyrer heime i nynorsk, meiner eg.

Eg kan ikkje skjøna kvifor «ingen» vil skriva til dømes «finner» av å finna, heller ikkje sidemålselevane. På Sør-Austlandet seier vi jo «finner» og på store delar av Vestlandet seier dei «finne». Eg trur endinga er sett på som typisk for området med «kommer» i staden for «kjem» og difor er unorsk/tilnærmingsform, det trudde eg lenge sjølv òg, men i dialektene heiter det jo både «kjeme» og «kjemer». Eg får gjeva meg sjølv delar av skulda, for eg har ikkje vori flink til å nytta denne endinga. Eg får byrja med det no når eg skriver dette.

Eg meiner forresten at du kan ta formene du nemner i bruk med ein gong - nemnda verkar til å vera heilt trygge på vala sine. Eg er forbanna på 1959-bokmålsnemnda for at dei heilt mot slutten av arbeidet droppa i-supinum. Kanskje hadde ikkje nynorsknemnda då droppa det frå nynorsken no?

Og kvar høyrer Oslo-dialekta heime no? Litt ironisk at hovudstadsdialekta skal verta ei av dialektene med minst stønad i skrift. No fær ingen av målformene i-supinum og kløyvd infinitiv. Bokmål har -er i notid, men på andre sida verter ein jo skoten om ein skriver «kasta», «ei» eller «likninga». D'ække greit når'e ska væra sånn ...

PS. Innlegget er skrivi ned etter kva eg kom på og eg fann ut undervegs at eg vil ta i bruk fleire av dei undergangsdømde formene i protest. Har ikkje tid til å retta på det.

Steinrausi

04.feb.2011 kl.17:24

kallenamnslaus: No er det ikkje såleis at alle ord skal nærme seg talemålet. Visst seier jo mange «finne'» og «kjeme», men i nynorsken skal vi møtast frå landsende til landsende. Då er det oftast likast å velje mest stutte formi, just som vi etterkvart ofra «gjerer» (gamal hovudform) for «gjer». Aasen meinte at målet måtte vera slipt nok i kantane til at det vart brukande til dagleg, og dei fleste nynorskingane fylgde opp herne gjenomslipingi ? millom dei Aasmund Vinje. Det er det same som «augat» vart «auga», «funnet» vart «funne/funni» og så vidare.

Elles er d'er ikkje nytt at hovudstadsdialekten er meir eller mindre farga av ein unorsk dåm. Om nokor rettskriving var nærmare Oslo-dialekten enn dei andre, er det 1917-reformen ? kvar je/eg vart jamstelte. Men eg veit ikkje om eg vil heilt dit att.

Eg trur ikkje vi skal krangle for mykji om einskildformene om det ikkje fører til eit sterkare språk. Å presse inn til dømes «glømme», når bruken hev vori altfor svak frå dei som insistera på ho, vil gjera lite for nynorsk skriftkultur. Fortidsformer som «skøyt, føyk, røyk» hev sjølvsagt ingenting å gjera i nynorsken. Dei kjem frå påverknad frå bokmålet og hev lite heimel i korkje offisiell eller uoffisiell skriftkultur. At elevane må skrive «skaut» er ikkje til hinder for nokon.

Når linn hokjønnsbøygjing no fer ut (-or/-one), er kann hende det ein lettare kamp å ta. Ho er langt meir utbreidd enn monoftongar, og finst i dei fleste ikkje-austlanske bymålom, frå Tromsø til Stavanger, Trondheim og Narvik. No som vestlendingane fær «skule» som eineform, kann vi krevje noko attende. Eg ville elles gått for pronomenformi «de/dokk ? dokk(er)». «Dykker» er allereie bruka som objektform i høgnorsken, og nett som formi «fyrr» gjekk tapt for «for», lyt kann hende «dykk» forsvinne for «dokk».

Elles slær eg eit slag for dativ fleirtal i nynorsken!

Silje

04.feb.2011 kl.19:00

Enig med Marita! Hurra for at "skole" går ut! :D

Vegard

04.feb.2011 kl.19:04

Marita: Hmm.. Eg synest ikkje det er noko å rope hurra for. Om dei først skulle ha endra noko med "skule/skole", kunne dei ha gitt orda hokjønnsbøying. Men valfridom er visst fanden sjølv.

Vegard

04.feb.2011 kl.19:13

kallenamnslaus: -er i presens av sterke verb blir merkeleg å ta med vidare. Det er noko veldig få veit at er lov, og eg har aldri sett nokon bruke det bevisst. Ein på nynorsk2011.org meinte at j-lause ord øydela det nynorske skriftbildet. Eg meiner "skriver", "finner" og "kjemer" gjer det same. (Men så meiner jo ikkje eg at j-lause ord gjer det).

Det morosame er jo koss elevar, både i aust og vest, ikkje berre skriv "finn" sjølv om dei seier "finne(r)", dei skriv òg "lev". "Eg lev i Noreg". Det har med tonem å gjere, for sterke verb har typisk tonem éin i presens (om du tek med -er): skriver, finner, skyter, mens svake verb har tonem to: kaster, dytter, lager. Slik kan ein òg sjå kva verb som tidlegare har vore sterke, for dei har som regel framleis tonem éin i presens: leser, dreper, graver. Men så har du verb som ikkje er sterke, men som likevel finst med tonem éin: lever, liker. Det er artig...

Oslo-dialekta høyrer ikkje heime i noka norm no. Vi får etablere vår eiga norm... Neidå. Same kva norm ein skal skrive, må ein svelgje nokre kamelar. Eg er meir enn villig til å ofre nokre målmerke for å oppnå ei landsfemnande norm. Men ein treng jo ikkje ta i så hardt berre for å ha lite valfridom.

Vegard

04.feb.2011 kl.19:22

Steinrausi: Det er vel ikkje snakk om å "presse inn" former som "glømme". Dei er der og vi vil ta vare på dei. For min del er det kortare veg frå "meine" til "mene" enn det er frå "gløyme" til "glømme".

Når det gjeld "skøyt" og "føyk" osv., så er det noko eg ikkje har tenkt så mykje på fordi det openbart ikkje er nokon som har noko problem med å skrive "skaut". Det er heller ikkje noko problem for meg, sånn eigentleg. Når det gjeld utbreiinga av dei, veit eg lite eller ingenting om det, anna enn at det er vanleg på Sør-Austlandet og at det var vanleg i bokmål lenge før det blei offisielt lovleg i 2005. Men eg trur kanskje den ballen har godt av å ligge daud.

Det eg er så usikker på når det gjeld -or/-one er at det er så utruleg lite vanleg i skrift. Det kjem av fleire ting, så klart, men ikkje pga. lite utbreiing.

Det vanskelege med "dokk - dokker" er kva form ein i så fall skal ta med. Mange seier "dokk - dokker", f.eks. foreldra mine, men mange seier òg "dokke - dokke", "dokk - dokk", "dokker - dokker" og ikkje minst "dokke - dokke". Sjølv held eg ein knapp på "dokke(r) - dokke(r)" og vil då sjølv gå for "dokke - dokker". Det kan bli litt framand i starten, men langt mindre framand enn "de - dykk" er for meg no.

Dativ har eg ingenting å seia på.

Vegard

04.feb.2011 kl.19:25

Silje: Hmm, eg ser at symbolkuttinga av tilnærmingsformer gjer seg blant vestlendingane. :P Eg kjem til å sakne "skole" og synest det er teit at ei form blir tatt ut av norma for å utgjere eit politisk poeng, sjølv om ein heilt fint kan forsvare "skole" utfrå mandatet nemnda jobba med. Menmen. Å skrive "skule" er betre enn å skrive "sovet" og "skrevet", og ein må jo svelgje nokre kamelar okke som.

Frå Austfold/Østfold?...

04.feb.2011 kl.23:10

Eg har no ei stund brukt kløyvd infinitiv og i-supinum i nynorsk sidemål. Eg kunne sikkert skrivi mykje rart for å få det til å passe med måføre mitt, men eg har vald å trekkje ut desse to, fordi dei gir språket mitt ein smak av bakgrunnen min og dimed av identiteten min (eg er i frå Eidsberg i Østfold), samstundes som eg føler eg skriv nynorsk på den måten eg likar å lesa den; den har enno den fine dikteriske klangen. Eg tykkjer det er trist at kløyvd infinitiv og i-supinum forsvinn, fordi eg no ikkje lenger kan gjera språket meir personleg på ein enkelt måte. Kløyvd infinitiv og i-supinum er enkle gjentakande system som ikkje er til hinder for nokon. Det som er vanskeleg og som gjer nynorsken "rar" for meg er å finne alle dei "merkelege" orda som passer ein sjølv. Og denne kjensla synest eg burde seie nemda noko, dei burde stramme inn på alle dei ulike måtane å skrive einskildsord på, medan det burde vera mykje større rom for enkle grammatiske system som ikkje er til hinder for nokon, men som kan vera viktige indentitetsmerkjer for dei som nyttar dei.

Silje

05.feb.2011 kl.00:20

Sv; Ja, "sovet" og "skrevet" er ord som ikkje passar inn i nynorsken eg kjenner :)

Det du skreiv til Marita (sann som eg forsto), meinar du at det skal vere lov å skrive "skola"? Eller vart det heilt feil? :P

Ps. Eg har megastore problemer med å skrive de og dykk, eg har ei stor trang for å skrive dokke. Og eg kjem ikkje til å forandre på måten eg skrive nynorsk uansett kva slags former som blir tatt vekk eller om det kjem nye... Berre om du lurte :)

Vegard

05.feb.2011 kl.00:55

Silje: Dei passar ikkje inn i nynorsken, nei. Men det eg meinte var at om eg skulle bli gal og tenkje på å leggje om til bokmål igjen, så er det mange kamelar å svelgje der. Som f.eks. "sovet" og "skrevet", som er forferdelege. :P

Ja, eg kjenner så mange som seier "skola"/"skula", og eg synest det burde vere eit alternativ til "skolen"/"skulen". Eg er, som du sikkert har skjønt, tilhengjar av stor genusfridom. Derfor eg blir glad for "dialekta" og "forfattarskapet".

Hm.. Så om "dokke" blir lov, så vil du ikkje skrive det heller? Eg kjem neppe til å forandre noko eg heller. Angsten eg har for å bruke klammeformer vil jo forsvinne, så klart, så eg vil nok lettare velje vekk j-en og svake supinumsformer som "tatt" og "latt". Menmen. Det er bra at du skriv som du vil. Det siste og kanskje aller viktigaste steget på vegen mot ei ny rettskriving er om brukarane aksepterer endringane - er dette noko folk vil ha? Om ikkje, er det ikkje anna råd med det enn å gå tilbake på endringane og gjere alt på nytt, eventuelt ikkje gjere noko. Det finst jo dei som meiner at nynorsken ikkje treng å bli reformert. :P

Silje

06.feb.2011 kl.01:29

Sv; Åja, forsto det no :)

Om "dokke" blir lov så skal eg bruke det (nesten så mykje at det blir oppbrukt) ihjel! :P

Angsten for klammeformer burde egentlig ikkje vere der. Her eg bur brukar berre dei som bur øde j-en i orda. (dei som snakka breidast) :)

Nynorsken treng å bli reformert litt, men kanskje ikkje så drastisk. Kjem ikkje på noko døme no, men nokre av klammeformene er nok i mitt vokabular... Sia -lig går ut , har eg eit problem!

kallenamnslaus

06.feb.2011 kl.22:00

Greit, eg ser at -er i sterke verb ikkje går bra. Då fær eg jo «verter» og «gjerer» og sånn. Eg syntest berre at dette klippet var så morosamt: http://folk.uio.no/arnet/1400-tal.wmv (tekstutgåve: http://folk.uio.no/arnet/sprakstrid.htm) Om den dialekta hadde levd i dag, hadde det vori favorittdialekta mi.

Johanne

07.feb.2011 kl.11:59

Som sunnmøring er eg glad for det meste med den føreslåtte nynorskreforma, sjølv om det til dels går på bekostning (kan ein skrive det på nynorsk eigentleg?) av valfridom. Glad for det meste med reforma eigentleg, spesielt det med skule må eg vere einig med Marita med, toppers! Litt dumt med nå/no, men oslofolka må no ha noko, haha :p Kva var forslaget ditt med å ha "skule" som hokjønnsform - "ei skule"? Høyrest heilt rart og (unnskyld uttrykket) totalt feil ut for meg, eller seier de kanskje "ei skole" i Oslo??? *forvirra*

Eg har ein teori når det gjeld den minka valfridomen i nynorsk. Når folk først får lært seg reglane trur eg det blir vanskelegare å blande, no er det jo ofte slik at dei som har bokmål til hovudmål og skal skrive nynorsk lett tenkjer "åja, men skole/e.lign er jo lov, då må jo ærlighet/e.lign. også vere lov?" Når det blir færre ting å velje mellom blir det lettare å velje rett ord sjølv om ein har få kunnskapar, det er i alle fall mi meining. I tillegg blir det vanskelegare for folk å bli forvirra fordi det er eit meir tydeleg skille mellom målformene.

Vegard

07.feb.2011 kl.14:28

Silje: Hehe, det er bra! Eg heiar på "dokke(r)".

Nei, eg veit jo eigentleg det, men eg har det frå ungdomsskolen, då eg skreiv heilt utan klammeformer. Det gjer eg nesten no òg, og derfor skriv eg kanskje litt rart nokre gonger.

Eg er einig i at nynorsken treng å bli reformert, men i første omgang for å få vekk samnorsken og tilnærmingsformer som forkludrar systemet og berre er der av tilnærmingsomsyn. Eg ønskjer å ta vare på "-lig", det er berre kjekt.

Vegard

07.feb.2011 kl.14:36

kallenamnslaus: Det er sikkert talemålsgrunnlag til å ta inn "-er" i sterke verb, men det er ønskt av få. Langt fleire ønsker det vekk. -er i sterke verb er vanleg i mange dialekter, òg på Vestlandet, men det blir eit kapittel for seg korfor "ingen" vil ha det inn i nynorsk. :P

Vegard

07.feb.2011 kl.14:48

Johanne: Det er mykje bra i norma (no/nå er ikkje ein del av det), altså. Vi seier nok "skolen" (ofte uttala "sko-orn" med retrofleks rn). Forslaget om "skula" er fordi det er mange som har "skule", både med u- og o-uttale, som hokjønnsord, f.eks. utafor Kragerø, kor eg høyrde det første gongen: "skola". Google "skula"/"skola" og sjå kva du finn, hehe.

Det blir kanskje lettare å lære nynorsk no. Det ser ut til at nynorsknorma er laga dels for å gjere sidemålsstilane enklast mogleg for bokmålselevane, og det liker eg ikkje. Det at nemnda ønsker å lage eit kraftigare skilje mellom nynorsk og bokmål er vel og bra, men ein kan fint halde på både i-supinum og kløyvd infinitiv og likevel halde seg langt unna bokmål. Det eg er redd denne reforma gjer, er å fjerne appellen nynorsk har hatt til nordmenn med desse typiske, austnorske målmerka. At vi har fått lov til å skrive "skrivi", "glømme" og "herlig" så lenge, gjer det vanskeleg å akseptere at vi ikkje får skrive det lenger.

("Bekostning" står ikkje i ordlista, men eit typisk nynorsk alternativ er "på kostnad av".)

Steinrausi

07.feb.2011 kl.17:45

Det heiter «ei(n) skole ? skola» (ev. sko'rn) i Trondheim i minsto. Der heiter det au «ein bil ? bila», så det er eit mønster innad i målføret. Opphavleg er det restar tå dativ, trur eg.

Elles er eg sers nøgd med fråsegnet åt Studentmållaget i Oschlo: http://www.nynorsk2011.org/2011/02/frasegn-fra-arsm%C3%B8tet-i-studentmallaget-i-oslo-%E2%80%93-merknad-til-framlegget-til-ny-rettskriving/ . Høgfrekvensordi må vera faste, ikkje fullt likeså dei småe. Dei småe, rike formene er ikkje til hinder i korkje læringi eller praktisk bruk av nynorsken. Det finst likare heimel for «stend, gjeng» enn «muleg» av nett denne grunnen.

Det vart langt lettare om vi vog nynorsken mot fleire gjæve dialektar, til dømes midlandmåli. Det vil vera til gangs for dei tradisjonelle norske og læra folket røynleg dølskt.

kallenamnslaus

07.feb.2011 kl.22:05

Eg elskar midlandsmål! «Ja!» til meir av det i nynorsken :)

Skriv eit nytt attkvitter!

Nyaste kvitter

Nyaste attkvitter


Kategoriar

Månadleg arkiv

Lenkjeliste

hits