Den interessante dialekta nordnorsk

19.jul.2010, 13:11, 14 har kvitra att
Ikkje alltid så lett å forstå
Kjærasten min er nordlending (skal ikkje utlevere han meir enn nødvendig), og eg har budd hjå han i kring eit halvt år no. Sjølv om dialekta hans så smått har blitt litt utvaska av nokre år i Oslo, er det nokre småting eg av og til snublar i.

For det første er heile dialekta mykje bråare og drygare enn den forsiktige Oslo-sjargongen. Eg overdriv sjølvsagt litt, men det er noko i det. Om han seier noko som i Oslo hadde vore rein utskjelling, meiner han berre å vere hyggeleg. Vesle, paranoide meg greier ikkje alltid å høyre rett.

Han seier: Åh, du e altså så håpløs!
Eg høyrer: Åh, du er altså så håplaus!
Han meiner: Du må hugse å leggje brødet i brødboksen.

Han seier: Å helgoland, æ e altså så satans lei a dæ no.
Eg høyrer: Å helvete, eg er altså så satans lei av deg no.
Han meiner: Eg er litt sliten, kan du la dei Yoshi-ane kvile litt?

Å snakke om seg sjølv i tredjeperson
Om nokon snakkar om seg sjølv i tredjeperson i Oslo, er det anten
a) eit forsøk på å vere spesiell og etablere ein unik talemåte,
b) eit forsøk på å passe inn i emo-kulturen,
c) eit teikn på galskap, eller
d) berre merkeleg.

Om nokon snakkar om seg sjølv i tredjeperson i Nord-Noreg, er det heilt vanleg. Det er slikt ein skal gjere, og ein skal bruke nemninga "man". Det kjipe er jo at når ein i Oslo seier "man skal..." betyr det at "alle og ein kvar skal", medan det i Tromsø betyr "eg skal...". Nokre døme:

Han seier: Man får ikkje lønn om man tar ferie no.
Eg høyrer: Arbeidstakarar får ikkje lenger feriepengar.
Han meiner: Eg fekk feriepengane mine i januar.

Han seier: Man hadde tenkt sæ ut i kveld.
Eg høyrer: Det blir trangt på byen i kveld.
Han meiner: Eg skal ut i kveld.

Han seier: Man sitt og jobbe litt.
Eg høyrer: Folk flest sit når dei gjer enkle ting.
Han meiner: Eg er på jobb

Ord og uttrykk som betyr noko anna
Det å ikkje gidde noko er nær uløyseleg forbunde med noko negativt i Oslo. Om eg spør nokon om han vil sende meg fjernkontrollen og får "æ gidd ikkje" til svar, så betyr det i Oslo noko slikt som "det har eg ikkje lyst til å bruke tid på å gjere", "det ligg langt under verdidheita mi" eller "gjer det sjølv, eg liker deg ikkje".

I Oslo kan ein òg seie "å ikkje orke", som då vil vere heilt greitt. Om ein ikkje orkar noko betyr det at ein er for sliten, at ein ikkje har krefter eller at ein ligg så godt at ein ikkje vil reise seg.

Det viste seg at "å gidde" i Tromsø betyr akkurat det same som "å orke" i Oslo.

Eg seier: Vil du væ'me mæi hjem på midda?
Han seier: Nei, æ gidd ikkje i kvell, beklager.
Eg høyrer: Nei, veit du kva, det har eg ikkje lyst til å bruke tid på, eg vil heller sitje her aleine og spele Xbox.
Han meiner: Nei, eg er så sliten, eg orkar ikkje den lange bussturen i kveld.

Så de skjøner kanskje at det har vorte nokre få mistydingar.

Det skal ikkje vere greitt
Eg blir av og til litt frustrert av dette. Ikkje fordi eg meiner det er noko galt med den nordnorske talemåten, men fordi eg aldri greier å lære meg det. I tillegg er eg ganske paranoid og flink til å overtolke kva enn folk måtte finne på å seie til meg, så det blir ofte til at eg tek heilt daglegdagse setningar personleg.

Og merk at eg snakkar om Oslo-dialekta og nordnorsk. Både "Oslo-mål" og "nordnorsk" er enormt store grupper med drøssevis av ulike folk og ulike dialekter. Eg generaliserer veldig, så du treng ikkje å ta dette så seriøst. Det handlar eigentleg berre om kjærasten og meg.

14 attkvitter

Þormóðr

19.jul.2010 kl.17:47

Såg du hadde skrive dette i "Språk- og litteraturkvitter". Det fekk meg til å sjekke forsida av blogg.no, kor dei faktisk har implementert kategorien "Litteratur"! Utruleg!

For øvrig gidd eg ikkje kommentere innlegget! :P

(..skal ut og jogge.)

Signe

19.jul.2010 kl.18:48

For ein fantastisk blogg! Ler meg skakk :-) Herleg å lese nynorsk-bloggarar. Slik eg har forstått det så er du frå Oslo? Snakkar du nynorsk, eller skriv du det berre?

Vegard

19.jul.2010 kl.19:01

Signe: Takk for ros! :3

Eg er frå Oslo, ja. Budd her heile livet. På austkanten, då.

Eg snakkar ikkje nynorsk, nei (det gjer vel ingen, sidan nynorsk er eit skriftspråk), men eg snakkar temmeleg brei Oslo-aust-dialekt, ispedd litt nordtrøndersk frå foreldra mine. Føler på ingen måte at eg, eller nokon andre i Oslo, snakkar bokmål, og eg finn at mykje meir av dialekta mi i nynorsk enn i bokmål. Og difor skriv eg nynorsk.

Vegard

19.jul.2010 kl.19:03

Þormóðr: Ja, er det ikkje fantastisk! Eg håpar dei snart skipar ein "språk"-kategori òg. Eg trur eg har sendt e-postar og masa, men kan ikkje love noko.

Eg tek utropet som ein indirekte kommentar til gidde-/orke-problematikken eg har kvitra om. Luringen!

(Kos deg med jogginga.)

Dadrien

19.jul.2010 kl.19:43

Akkurat som i dalføre. "Je er sopinn je" (svolten) vert ofte misforstått når eg er i Oslo :3

Vegard

19.jul.2010 kl.20:58

Dadrien: "Sopinn" er faktisk eit ord eg stundom finn på å bruke, sidan foreldra mine er trønderske. Ingen som forstår det i Oslo... :C Oslo-folk (særskilt dei frå vestkanten) er flinke til å tru at nordmenn flest "snakkar bokmål" og nektar plent å forstå både nynorsk og dialekter..

EnKonservativTanke

20.jul.2010 kl.01:53

Hørtes litt sært/morsomt ut, men det var allikevel veldig interessant :-D

Isabel

20.jul.2010 kl.19:01

Hehe, eg er frå landsbygda utanfor Tromsø, og eg pratar så "tjukt" at sjølv tromsøværingar ser rart på meg i ny og ne og ikkje heilt skjønner meg.

Anja

22.jul.2010 kl.19:57

Jo, takk, du. Eg og eksen min hadde mange problemer med språket, sidan eg er frå midt-noreg og ho var frå Tromsø. Eg synes likevel den artigaste misforståinga var når eg bruka ordet "klar", som på dialekta mi tyder "sliten", og ho misforstod. Det enda med ein lang busstur som eg egentlig var for sliten til å ta. Eg ser også at eg treng å skriv nynorsk oftare, huff.. Eg skylder på Kristiansund som smitter meg med bokmål.

Vegard

23.jul.2010 kl.01:09

Isabel: Aiai. Tromsøværingar, altså. Eg har skjønt at Tromsø og områda omkring er av dei plassane kor ein snakkar mest ulikt der oppi nord? Tromsøværingar eg møter snakkar anten riksmålsnært eller kjempebreidt. Døme:

Tromsøværing 1: Ei klubbe. Æ. Nu. Noe. Å fiske. Ikke. Myk.

Tromsøværing 2: Ei klubba. Æ. No. Nåkka. Å fæsk. Ikkje. Mjuk.

Om du er frå utafor Tromsø, kan du hjelpe meg med eit uttrykk? "Dæven han søkki". Eg forstår samanhengen uttrykket er brukt i osv., men ikkje kva det betyr. Søkki?

Isabel

23.jul.2010 kl.19:57

Jo, vi snakkar veldig ulikt her omkring. Eg trenger berre å kjøre 40 minuttar til neste bygd og der seier dei "æ"/"æg", medan eg seier "eg".

Trømsøværingar er anten veldig "rein" i målet eller litt "bone" (dei kallar gjerne alle som kommer frå Kvaløya/Rammfjord og utover, for "bonar", som er tromsøslang for "bondetamp")

Det uttrykket bruker eg heile tida. Eg veit derimot ikkje kva det betyr. "Dæven" er jo ganske lett å tyde, det betyr "Satan". Kva "søkki" betyr, veit eg ikkje. Godt spørsmål. Eg veit at eit søkk er t.d. et dalsøkk. Eller ein kan synke, altså "eg søkk". Kanskje det betyr at Satan synker? Vi nordlendingar seier mykje som betyr omtrent ingenting.

24.jul.2010 kl.10:59

Søkke (søkki) er eit lodd vi nyttar under fiskinga. Det kann henda det er eit meiningslaust fyll-ord, liksom "fy flate" (ja kor flatt) og "fytti katta".

Eg visste ikkje at det var så stort avvik i Tromsø. Kult å høyra!

ida

28.jul.2010 kl.09:13

kjekt innlegg, og masse bra tilbakemeldingar! sjølv er eg oftast i rolla som vert misforstått, men det er mest fordi eg snakkar rotete og rart. med foreldre frå nord-trøndelag og indre vestland er eg godt rusta til å tolka dei fleste dialektane i landet. kjenner eg syns litt synd på vestkanten dykkar.

ziarah

22.apr.2011 kl.13:58

Hehe, det der med bruk av "man" for å omtale seg sjøl er nok ikke noe som er spesifikt for Tromsø, det må nok snarere være noe kjæresten din har funnet ut at høres bra ut, tror jeg ;) Iallfall hører jeg det brukt svært sjeldent og jeg er født og oppvokst i Tromsø :)

Ellers et veldig interessant innlegg - jeg ante for eksempel ikke at "gidde" var så negativt lada i Oslo, det må jeg huske, så jeg ikke fornærmer noen :)

Skriv eit nytt attkvitter!

Nyaste kvitter

Nyaste attkvitter


Kategoriar

Månadleg arkiv

Lenkjeliste

hits